Bigowanie

Co to jest bigowanie?

Bigowanie to przygotowanie linii zgięcia przez miejscowe odkształcenie materiału odpowiednim narzędziem. Powstała linia, nazywana bigiem, ułatwia złożenie arkusza w zaplanowanym miejscu. W poligrafii bigowanie stosuje się m.in. przy teczkach, okładkach i opakowaniach, a odpowiednie narzędzia mogą służyć także do wybranych tworzyw.

Celem jest równe składanie i ograniczenie uszkodzeń na zgięciu. Samo wykonanie biga nie gwarantuje jednak, że każdy nadruk i każda płyta zegną się bez pęknięcia. Znaczenie mają materiał, narzędzie i sposób obróbki.

Bigowanie a falcowanie, nacinanie i sztancowanie

Pojęcie	Co dzieje się z materiałem
Bigowanie	Przygotowywana jest linia ułatwiająca złożenie; arkusz może pozostać płaski.
Falcowanie	Materiał zostaje złożony. Nie każde falcowanie wymaga wcześniejszego bigowania.
Nacinanie	Narzędzie przecina część grubości lub wybraną warstwę. To nie to samo co odkształcenie bez cięcia.
Perforowanie	Powstaje przerywana linia nacięć, np. przygotowana do odrywania.
Sztancowanie	Wykrojnik wycina kształt. Ta sama forma może zawierać dodatkowe narzędzia bigujące.

Przykładowo wykrój teczki może być jednocześnie wycięty i zbigowany, ale do uzyskania gotowej teczki trzeba go jeszcze złożyć. Budowę formy i rodzaje wycinania opisuje hasło sztancowanie.

Jak powstaje big?

W typowym układzie do kartonu listwa bigująca dociska materiał do dopasowanego kanału w kontrmatrycy. Nie jest ostrzem przeznaczonym do przecięcia arkusza. Ważne są wzajemne wymiary narzędzi, grubość materiału i ustawienie docisku.

Dobór kanału bigującego CITO opiera się m.in. na zmierzonej grubości materiału i szerokości listwy. Pokazuje to, dlaczego sama gramatura nie wystarcza: dwa kartony o tej samej masie na metr kwadratowy nie muszą mieć identycznej grubości i budowy.

Innym rozwiązaniem jest narzędzie rolkowe w ploterze. Zünd opisuje narzędzia bigujące dobierane do różnych podłoży, w tym kartonu i polipropylenu. Możliwość bigowania zależy od wyposażenia i materiału, a nie od samego oznaczenia urządzenia jako CNC.

Kiedy bigowanie pomaga, a kiedy potrzebna jest próba?

Big jest przydatny, gdy grubszy lub sztywniejszy arkusz ma zostać złożony w dokładnie określonym miejscu. Nie ma jednak jednej granicy gramatury, poniżej której nigdy nie jest potrzebny, a powyżej której zawsze zapewni dobry efekt.

Na wynik wpływają grubość i struktura podłoża, kierunek włókien papieru, wilgotność oraz nadruk i warstwy wykończeniowe. Dla każdego materiału dobiera się warunki obróbki. Takie podejście opisuje poradnik obróbki kartonu Iggesund.

Próbkę najlepiej oceniać po złożeniu, nie tylko jako płaski arkusz. Trzeba sprawdzić położenie zgięcia, wygląd nadruku na zewnętrznej stronie, opór przy składaniu i działanie gotowego elementu. Przy ciemnym zadruku uszkodzenia mogą być szczególnie widoczne.

Bigowanie tworzyw a frezowanie rowka

Wybrane arkusze tworzyw, np. polipropylenu, można przygotowywać do złożenia dobranym narzędziem bigującym. Nie oznacza to, że tę samą metodę wolno zastosować do każdej płyty z plexi lub PVC. Decydują rodzaj i grubość materiału oraz oczekiwany kształt.

W przypadku płyt kompozytowych takich jak Dibond stosuje się m.in. frezowanie rowka i zaginanie. Rowek powstaje przez usunięcie części materiału. To inna operacja niż klasyczne bigowanie kartonu; jej geometrię i sposób wykonania określa dokumentacja płyty. Nie należy opisywać jej jako dowolnego zginania bez ograniczeń.

Jak oznaczyć linię bigowania w projekcie?

Przekaż rysunek z rozdzielonymi liniami cięcia i zgięć. Dołącz wymiary elementu przed i po złożeniu oraz wskaż kierunek składania. Przy kilku panelach pomocny jest prosty schemat pokazujący ich kolejność i stronę z nadrukiem.

Nazwy warstw, kolory techniczne i sposób zapisania pliku ustala się z wykonawcą. Zielona lub przerywana linia nie jest samodzielnym, uniwersalnym poleceniem produkcyjnym. Powinna mieć jasno określoną funkcję i nie trafić przypadkowo do wydruku.

Jeżeli materiał ma laminat, lakier lub inną warstwę wykończeniową, trzeba uwzględnić ją przed doborem technologii. Do oceny warto przekazać próbkę docelowego materiału, zamiast opierać całe zamówienie na samej gramaturze.

Dlaczego nadruk pęka na zgięciu?

Pęknięcia lub jasna linia na zewnętrznej stronie złożenia bywają określane jako cracking. Przyczyny mogą leżeć w podłożu, jego powłoce, nadruku, ustawieniu narzędzia lub połączeniu tych czynników. Mocniejsze dociśnięcie biga nie musi pomóc i może pogorszyć stan materiału.

Dlatego poprawkę zaczyna się od oceny próbki oraz parametrów obróbki. Laminowanie nie daje automatycznej ochrony przed każdym pęknięciem, a wynik uzyskany na jednym papierze nie przesądza o zachowaniu innego.