Obowiązkowe oznaczenie firmy

Czy firma musi mieć tabliczkę lub szyld?

Nie. Żaden ogólny przepis nie każe firmie wieszać szyldu ani tabliczki z nazwą i nie ma mandatu za ich brak. Dotyczy to jednoosobowej działalności, także prowadzonej z domu, spółki, sklepu, salonu usługowego i biura. Szyld wieszasz wtedy, gdy chcesz, żeby klienci łatwo Cię znaleźli.

Obowiązkowe są za to konkretne tabliczki w określonych sytuacjach, np. numer na budynku, ceny w sklepie, informacja o zakazie palenia albo o zakazie sprzedaży papierosów osobom do lat 18. Najczęstsze znajdziesz w tabeli poniżej, także te dla aptek, hoteli i placówek medycznych. Własne przepisy mogą mieć też inne branże. Sprawdź też umowę najmu, bo właściciel budynku może wpisać do niej własne zasady.

Kiedy tabliczka jest obowiązkowa?

Obowiązek zależy od tego, co robisz w danym miejscu, a nie od samego założenia firmy.

Sytuacja	Co musisz pokazać
Jesteś właścicielem budynku	Tabliczkę z numerem porządkowym na ścianie frontowej albo ogrodzeniu, w ciągu 30 dni od zawiadomienia o nadaniu numeru. Gmina może w uchwale wymagać też nazwy ulicy. Obowiązek ma właściciel albo np. użytkownik wieczysty wpisany do ewidencji. Za brak grozi grzywna do 250 zł albo nagana (Prawo geodezyjne i kartograficzne, art. 47b). Firma, która tylko wynajmuje lokal, tego obowiązku nie ma.
Sprzedajesz towary lub usługi w lokalu	Ceny przy towarach, a w punkcie usługowym cennik w dobrze widocznym miejscu. Za brak cen inspektor Inspekcji Handlowej nakłada karę do 20 000 zł, a przy co najmniej trzech naruszeniach w ciągu 12 miesięcy do 40 000 zł (ustawa o informowaniu o cenach towarów i usług).
Obsługujesz klientów indywidualnych w lokalu	Najpóźniej przy zawarciu umowy musisz jasno podać klientowi, z kim ją zawiera: nazwę firmy, adres, telefon i numer w rejestrze (ustawa o prawach konsumenta, art. 8). Forma jest dowolna, np. tabliczka przy kasie albo dane w umowie. Nie musisz tego robić, jeśli klient zna te dane z okoliczności, ani przy drobnych codziennych zakupach, przy których od razu dostaje towar lub usługę.
Sprzedajesz lub podajesz alkohol	Widoczną informację o szkodliwości spożywania alkoholu. Za brak grozi grzywna (ustawa o wychowaniu w trzeźwości, art. 13 i 45).
Sprzedajesz papierosy lub e-papierosy	Widoczną informację o zakazie sprzedaży osobom do lat 18. Treść napisu jest podana w ustawie, więc przepisz ją dokładnie (ustawa o ochronie zdrowia przed następstwami używania tytoniu, art. 6). Dotyczy też woreczków nikotynowych. Za brak grozi grzywna do 2000 zł.
Prowadzisz lokal dla klientów albo zakład pracy	Napis i znak o zakazie palenia papierosów, także elektronicznych, w widocznych miejscach. Zakaz palenia obowiązuje m.in. w zakładach pracy, restauracjach i barach, miejscach, w których udziela się świadczeń zdrowotnych, oraz innych pomieszczeniach dostępnych publicznie, więc zwykle też w sklepie, salonie i biurze obsługi klienta. Obowiązek ma właściciel lub zarządzający. Za brak grozi grzywna do 2000 zł (ta sama ustawa tytoniowa, art. 5 i 13).
Prowadzisz aptekę	Szyldu z napisem „Apteka” nie musisz mieć, ale apteki nie wolno reklamować. Wywieszasz informację o obsłudze poza kolejnością, a przy umowie z NFZ także informację o tej umowie, przede wszystkim znak NFZ. Szczegóły niżej.
Prowadzisz hotel, pensjonat, kemping albo schronisko	Tablicę z rodzajem i kategorią obiektu oraz informację o przystosowaniu dla osób z niepełnosprawnościami, w środku i na zewnątrz (ustawa o usługach hotelarskich, art. 44). Nazwy „hotel” i gwiazdek używasz tylko z decyzją o zaszeregowaniu. Szczegóły niżej.
Prowadzisz przychodnię lub gabinet medyczny	W poczekalni informację o prawach pacjenta i o zakresie usług oraz cennik, także w placówce prywatnej (ustawa o prawach pacjenta, art. 11 i 12, ustawa o działalności leczniczej, art. 24). Przy aparacie RTG tablicę ze znakiem promieniowania na drzwiach pracowni. Szczegóły niżej.
Masz umowę z NFZ (przychodnia, gabinet, szpital)	Tablicę ze znakiem NFZ na budynku. Godziny przyjęć, adres i telefony nocnej i świątecznej opieki oraz numery 112 i 999 muszą być widoczne z zewnątrz (rozporządzenie o ogólnych warunkach umów z NFZ, § 11 załącznika). Szczegóły niżej.
Prowadzisz budowę	Na wielu budowach wymagana jest żółta tablica z danymi inwestycji. Kiedy i co na niej napisać, wyjaśnia hasło tablica informacyjna budowy.

To nie jest pełna lista. Pracodawca, który stosuje monitoring, musi oznaczyć monitorowane pomieszczenia i teren (Kodeks pracy, art. 22² § 9). W wielu budynkach przepisy przeciwpożarowe wymagają też oznakowania dróg ewakuacyjnych i gaśnic, o czym więcej w haśle oznaczenia przeciwpożarowe.

Szyldu z nazwą nad wejściem nie ma wśród tych obowiązków. To Twoja decyzja, a dobrze zrobiony szyld po prostu przyprowadza klientów do drzwi.

Apteka, hotel, przychodnia: co dokładnie musisz pokazać

Żadna z tych branż nie musi mieć osobnego szyldu z nazwą. Każda ma jednak własne tabliczki i informacje dla klientów.

Apteka

• Szyldu z napisem „Apteka” przepisy nie wymagają. Apteki nie wolno jednak reklamować, więc szyld powinien informować, a nie zachęcać. Ustawa wprost mówi, że informacja o lokalizacji i godzinach pracy apteki nie jest reklamą. Za reklamę grozi kara do 50 000 zł (Prawo farmaceutyczne, art. 94a i 129b).
• Każda apteka wywiesza informację, kto może być obsłużony poza kolejnością, np. kobiety w ciąży (ustawa o świadczeniach opieki zdrowotnej, art. 47c).
• Jeśli masz umowę z NFZ na realizację recept, w widocznym miejscu wieszasz informację o tej umowie i o prawie pacjenta do tańszego odpowiednika leku (ustawa o refundacji leków, art. 43). Jako formę informacji o umowie wzór umowy z NFZ podaje przede wszystkim znak NFZ widoczny z zewnątrz.
• Jeśli szczepisz w ramach umowy z NFZ, na zewnątrz budynku wieszasz tablicę ze znakiem NFZ, a w środku m.in. godziny szczepień i prawa pacjenta (rozporządzenie o ogólnych warunkach umów z NFZ, § 11 załącznika).

Hotel, pensjonat, kemping, schronisko

• W widocznym miejscu w środku i na zewnątrz: tablica z rodzajem obiektu i jego kategorią, jeśli ją ma, np. hotel trzygwiazdkowy, oraz informacja, czy i w jakim zakresie obiekt jest przystosowany dla osób z niepełnosprawnościami. Wygląd tablicy wybierasz sam, bo przepisy nie podają wzoru.
• W środku: dane przedsiębiorcy (nazwa firmy albo imię i nazwisko oraz adres) i zakres usług z podstawowymi cenami (ustawa o usługach hotelarskich, art. 44).
• Nazw „hotel”, „motel” czy „pensjonat” i gwiazdek możesz używać tylko wtedy, gdy obiekt ma decyzję o zaszeregowaniu (potocznie: kategoryzację), i tylko zgodnie z nią. Przed otwarciem możesz ich użyć w informacji i promocji obiektu, jeśli masz promesę zaszeregowania. Za użycie bez decyzji albo niezgodnie z nią grozi grzywna albo ograniczenie wolności (Kodeks wykroczeń, art. 60¹).
• Pokoje gościnne i apartamenty, które nie mają takiej decyzji, tych tablic nie potrzebują.

Przychodnia, gabinet, praktyka

• W miejscu dostępnym dla wszystkich, np. w poczekalni: pisemna informacja o prawach pacjenta oraz o rodzaju i zakresie świadczeń, czyli o tym, jakie usługi wykonujesz. Dotyczy to także placówek prywatnych i praktyk, np. fizjoterapeuty, które przyjmują pacjentów we własnym lokalu (ustawa o prawach pacjenta, art. 11 i 12).
• Tam, gdzie przyjmujesz pacjentów: cennik płatnych usług i wysokość opłaty za udostępnienie dokumentacji medycznej (ustawa o działalności leczniczej, art. 24).
• Jeśli masz aparat RTG, także stomatologiczny: tablica ze znakiem ostrzegawczym przed promieniowaniem na drzwiach pracowni, według wzoru z rozporządzenia Ministra Zdrowia o bezpiecznej pracy z urządzeniami radiologicznymi (§ 20). W pracowni dodatkowo informacja, że pacjentka w ciąży musi o tym powiedzieć przed badaniem (§ 19).
• Jeśli w placówce mogą przebywać dzieci: standardy ochrony małoletnich w wersji pełnej i skróconej dla dzieci (ustawa o przeciwdziałaniu zagrożeniom przestępczością na tle seksualnym i ochronie małoletnich, art. 22c).

Placówka z umową z NFZ

• Na zewnątrz budynku: tablica ze znakiem NFZ według wzoru ustalonego przez Prezesa NFZ. Wzór udostępniony przez NFZ ma też miejsce na nazwę placówki i miejscowość. Jeśli w budynku przyjmują też placówki bez umowy z NFZ, tablica musi jasno pokazywać, która z nich ma umowę.
• Widoczne także z zewnątrz: godziny i miejsca przyjęć, informacja o udogodnieniach dla osób z niepełnosprawnościami, adres i telefony najbliższej nocnej i świątecznej opieki zdrowotnej oraz numery alarmowe 112 i 999. Placówka czynna całą dobę może je pokazać tylko w środku.
• W środku m.in.: prawa pacjenta, tryb składania skarg i numer infolinii Rzecznika Praw Pacjenta (rozporządzenie o ogólnych warunkach umów z NFZ, § 11 załącznika).
• W rejestracji: informacja, kto może być przyjęty poza kolejnością (ustawa o świadczeniach opieki zdrowotnej, art. 47c).

Gdzie musisz podać dane firmy?

Pełną nazwę firmy, adres i NIP podajesz w dokumentach i ofertach, nie na elewacji:

• w ofercie w internecie, w mediach albo na ulotce: nazwę firmy, NIP i adres (Prawo przedsiębiorców, art. 20);
• w umowie i na fakturze;
• w spółce z o.o. dodatkowo na pismach, zamówieniach i stronie internetowej: m.in. nazwę firmy, siedzibę i adres, sąd rejestrowy, numer KRS, NIP i kapitał zakładowy (Kodeks spółek handlowych, art. 206).

Na szyldzie wystarczy marka, którą znają klienci. Oficjalna nazwa jednoosobowej działalności zawiera Twoje imię i nazwisko, ale nie musisz umieszczać ich nad wejściem. Szyld firmowy ma pomóc trafić do lokalu, a dane przedsiębiorcy klient znajdzie w dokumentach.

Skąd się wziął mit o mandacie za brak szyldu?

Kiedyś taki obowiązek istniał. Od 1989 do sierpnia 2004 r. przepisy o działalności gospodarczej kazały oznaczać „na zewnątrz” siedzibę i miejsce prowadzenia działalności. Kodeks wykroczeń karał za brak takiego oznaczenia do września 2008 r. Od tamtej pory tego obowiązku nie ma, ale przekonanie o mandacie wciąż krąży.

Często powoływany art. 61 Kodeksu wykroczeń dotyczy bezprawnego używania tytułów, odznak i mundurów, a nie szyldów. Mandaty i kary grożą dziś za coś innego: towar bez wymaganych oznaczeń, brak cen, brak tabliczek z tabeli powyżej. Jeśli ktoś straszy Cię mandatem za brak szyldu, poproś o podstawę prawną.

Chcesz powiesić szyld? Sprawdź trzy rzeczy

• Zgoda właściciela budynku. Elewacja należy do właściciela albo wspólnoty. Zapytaj zarządcę, gdzie i jak możesz zamontować szyld, zanim go zamówisz.
• Zasady gminy. Gmina może w uchwale krajobrazowej określić wielkość, liczbę i miejsce szyldów. To, że podobny szyld wisi w innym mieście, nie znaczy, że Twoja gmina na niego pozwala. Więcej wyjaśnia hasło uchwała krajobrazowa.
• Zabytek i duże konstrukcje. W budynku zabytkowym albo przy większej konstrukcji mogą dojść formalności konserwatorskie lub budowlane. Pomoże hasło pozwolenie na reklamę zewnętrzną.

W prawie szyld to tablica, która informuje o firmie działającej na tej samej nieruchomości, na której wisi. Tablica kierująca do firmy pod innym adresem nie jest szyldem, tylko zwykłą reklamą: uchwała krajobrazowa może jej nawet zakazać, a szyldu nie. Różnicę wyjaśnia porównanie szyldu i reklamy.

Co napisać na szyldzie i tabliczce przy drzwiach?

Na dużym szyldzie najważniejsze są nazwa marki i krótkie określenie, czym się zajmujesz, np. „Fizjoterapia” albo „Serwis rowerowy”. Resztę przenieś na mniejszą tabliczkę przy drzwiach. Jeśli na jednym panelu zmieścisz logo, nazwę, godziny i telefon, napis marki zrobi się mały i nieczytelny z ulicy.

Przykładowa tabliczka przy drzwiach w budynku, w którym działa kilka firm:

• nazwa marki: Studio Ruch;
• rodzaj usług: fizjoterapia i masaż;
• numer lokalu: 4, I piętro;
• godziny otwarcia: pon.-pt. 8:00-18:00;
• wejście: od dziedzińca, domofon 4.

Ogólne przepisy nie każą wywieszać godzin otwarcia, ale klienci ich szukają. Godziny zmieniają się też częściej niż nazwa, dlatego warto umieścić je na osobnym panelu albo wymiennym wkładzie. Logo uzupełnia nazwę, ale jej nie zastępuje: ktoś, kto zna tylko adres, musi przeczytać, jak nazywa się firma.

Jak przygotować zamówienie szyldu?

Najpierw prześledź drogę osoby, która odwiedza lokal po raz pierwszy. Czy widzi firmę z chodnika? Czy wejście jest od ulicy, czy od dziedzińca? Czy w budynku działa kilka firm? Odpowiedzi pokażą, czy wystarczy jeden szyld, czy potrzebna jest też tabliczka przy drzwiach albo strzałka kierunkowa.

Do wyceny przydadzą się:

• adres i zdjęcia wejścia oraz elewacji;
• wymiary miejsca i warunki montażu ustalone z zarządcą;
• sprawdzona treść: nazwa, rodzaj działalności, godziny;
• plik logo i kolory identyfikacji wizualnej;
• informacja, czy napis ma świecić.

W Folplex wykonujemy szyldy firmowe i całe oznakowanie firmy według uzgodnionych wymiarów, treści i sposobu mocowania. Przed produkcją przesyłamy projekt do akceptacji. Jeśli prześlesz zdjęcie miejsca montażu, pokażemy na nim, jak szyld będzie wyglądał.